
زوال عقل،علائم و راه های پیشگیری
زوال عقل یا دمانس، گروهی از علائم را توصیف میکند که حافظه، تفکر و توانمندیهای اجتماعی را چنان تحت تاثیر قرار میدهد که زندگی روزمره فرد مختل می شود.
علائم زوال عقل
علائم
زوال عقل، بسته به علت آن متفاوت است ولی علائم و نشانههای رایج آن عبارتند از:
تغییرات
شناختی
از دست
دادن حافظه، که معمولا همسر فرد یا شخص دیگری متوجه آن میشود
مشکل در
برقراری ارتباط یا یافتن واژههای مناسب
مشکل در
تواناییهای بصری و فضایی، برای مثال گم کردن راه خود در زمان رانندگی
مشکل در
استدلال و حل مسئله
مشکل در
انجام وظایف پیچیده
مشکل در
برنامهریزی و
سازماندهی
مشکل در
هماهنگی و عملکردهای حرکتی
گیجی و
عدم تمرکز
تغییرات
روانشناختی
تغییرات
شخصیتی
افسردگی
اضطراب
رفتار
نامناسب
پارانویا
(بدگمانی)
آشفتگی و
تشویش
توهم
چه زمانی باید به پزشک مغز و اعصاب مراجعه کرد؟
اگر شما یا
یکی از عزیزانتان مشکلات حافظه یا دیگر علائم زوال عقل را دارید، به پزشک متخصص
مغز و اعصاب مراجعه کنید. برخی از بیماریهای قابل درمان میتوانند باعث علائم
زوال عقل شوند، بنابراین مهم است که علت اصلی زوال عقل را مشخص کنید.
علل زوال عقل
زوال عقل
به سبب آسیب یا از بین رفتن سلولهای عصبی و ارتباطات آنها در مغز ایجاد میشود.
بسته به ناحیهای از مغز که تحت تاثیر آسیب قرار گرفته، زوال عقل میتواند افراد
را به طرز متفاوتی تحت تاثیر قرار داده و علائم متفاوتی را باعث شود.
انواع
زوال عقل اغلب بر اساس اشتراکات آنها مانند پروتئینهای رسوب کرده در مغز یا بخشی
از مغز که تحت تاثیر قرار گرفته، گروهبندی میشوند. برخی از بیماریها شبیه به
زوال عقل هستند، مانند بیماریهایی که به علت حساسیت به داروها یا کمبود ویتامین ایجاد
میشوند و این بیماریها ممکن است با درمان بهبود یابند.
زوال عقل پیشرونده
انواعی
از زوال عقل که پیشرفت میکنند و قابل برگشت نیستند، شامل موارد زیر است:
بیماری آلزایمر. بیماری آلزایمر رایجترین علت زوال عقل است.
با اینکه
تمام علل بیماری آلزایمر شناخته نشده است، کارشناسان بر این باورند که درصد کمی از
عوامل این بیماری، مرتبط با جهش در سه ژن است که میتواند از والد به فرزند به ارث
برسد. در حالیکه چندین ژن مختلف احتمالا در بیماری آلزایمر نقش دارند، یک ژن مهم
که ریسک ابتلا را افزایش میدهد، آپولیپوپروتئین E4 (APOE) است.
بیماران
مبتلا به آلزایمر در مغز خود، پلاکها و گرههایی دارند. پلاکها، تودههایی از
پروتئینی به نام بتا-آمیلوئید و گرهها، فیبروزی متشکل از پروتئین تائو هستند.
باور بر این است که این تودهها به نورونهای سالم و فیبرهای آنها آسیب میزنند.
دیگر
فاکتورهای ژنتیکی که ممکن است احتمال ایجاد آلزایمر در افراد را افزایش دهند،
عبارتند از:
زوال عقل
یا دمانس عروقی. این، دومین نوع رایج از زوال عقل است که به سبب آسیب به عروق تامینکنندهی
خون برای مغز ایجاد میشود. مشکلات عروق خونی میتواند باعث سکتهی مغزی یا آسیبهای
دیگر به مغز، از قبیل آسیب به فیبرهای مادهی سفید مغز شود. رایجترین علائم زوال
عقل عروقی شامل مشکل در حل مسئله، کند شدن تفکر، تمرکز و سازماندهی است. این علائم
نسبت به از دست دادن حافظه پررنگتر هستند.
زوال عقل
با اجسام لویی. اجسام لویی، تودههای بادکنکشکل از پروتئین هستند که در مغز افراد
مبتلا به زوال عقل با اجسام لویی، بیماری آلزایمر و بیماری پارکینسون، دیده میشود.
این بیماری، یکی از انواع رایجتر زوال عقل پیشرونده است. علائم و نشانههای رایج،
شامل حرکت کردن در هنگام رویا دیدن، دیدن چیزهایی که وجود خارجی ندارد (توهمهای
بصری) و مشکل در تمرکز و توجه است. دیگر نشانهها شامل حرکت کند و ناهماهنگ، لرزش
و سفتی عضلانی (پارکینسونیسم) است.
زوال عقل
پیشانی گیجگاهی. این، شامل گروهی از بیماریهاست که با تخریب سلولهای عصبی و
ارتباطات آنها در لوب پیشانی و گیجگاهی مغز، که تعیینکنندهی شخصیت، رفتار و
زبان فرد هستند، شناخته میشوند. علائم رایج این بیماری، رفتار، شخصیت، تفکر،
قضاوت، زبان و حرکت فرد را تحت تاثیر قرار میدهند.
زوال عقل
مخلوط. مطالعات کالبدشکافی روی مغز افراد 80 ساله و بالاتر که مبتلا به زوال عقل
بودهاند، نشان میدهد که بسیاری از آنها ممکن است ترکیبی از چندین علت از قبیل بیماری
آلزایمر، زوال عقل عروقی و زوال عقل با اجسام لویی را داشته باشند. تحقیقات برای
تشخیص این مضوع که ابتلا به زوال عقل مخلوط، چگونه علائم و درمان را تحت تاثیر
قرار میدهد، ادامه دارد.
عوارض زوال عقل
زوال عقل
میتواند بسیاری از سیستمهای بدن و در نتیجه، قابلیت عملکردی شما را تحت تاثیر
قرار دهد. زوال عقل میتواند منجر به موارد زیر شود:
تغذیهی
ضعیف. بسیاری از افراد مبتلا به زوال عقل در نهایت یا تغذیهی خود را کاهش داده و یا
از غذا خوردن دست میکشند که این موضوع بر دریافت مواد مغذی آنها اثر میگذارد.
در نهایت، آنها ممکن است توانایی جویدن و بلع را از دست بدهند.
پنومونی.
مشکل در بلع، ریسک پریدن غذا در گلو و یا آسپیره شدن غذا به درون ریهها را که میتواند
باعث انسداد تنفس و ایجاد پنومونی شود، افزایش میدهد.
ناتوانی
در اجرای وظایف خودمراقبتی. با پیشرفت زوال عقل، این بیماری میتواند حمام کردن،
لباس پوشیدن، شانه کردن موها یا مسواک زدن، استفاده از توالت به طور مستقل و مصرف
داروها به طرز صحیح را مختل کند.
چالشهای
امنیت شخصی. برخی موقعیتهای روزانه از قبیل به تنهایی رانندگی، آشپزی یا پیادهروی
کردن میتواند برای افراد دچار زوال عقل مشکلات امنیتی ایجاد کند.
مرگ.
زوال عقل در مراحل آخر، اغلب در اثر عفونت، منجر به کما و مرگ میشود.
پیشگیری از زوال عقل
هیچ راه
مطمئنی برای پیشگیری از زوال عقل وجود ندارد، ولی اقداماتی وجود دارد که انجام آنها
میتواند به شما کمک کند. تحقیقات بیشتری لازم است ولی انجام موارد زیر میتواند
برای شما سودمند باشد:
ذهن خود
را فعال نگه دارید. فعالیتهای تحریککنندهی ذهن از قبیل مطالعه، حل معما و انجام
بازیهای مرتبط با واژگان و پرورش تواند
شروع زوال عقل را به تعویق بیاندازد و اثرات آن را کاهش دهد.
از نظر فیزیکی
و اجتماعی فعال باشید. فعالیت فیزیکی و تعامل اجتماعی ممکن است شروع زوال عقل را
به تاخیر بیاندازد و علائم آن را کاهش دهد. تحرک بیشتری داشته باشید و 150 دقیقه
در هفته ورزش کنید.
سیگار را
ترک کنید. برخی مطالعات نشان داده است که سیگار کشیدن در میانسالی و سنین بالاتر میتواند
ریسک ابتلا به زوال عقل و بیماریهای قلبی عروقی را افزایش دهد. ترک سیگار ممکن
است ریسک ابتلا را کاهش دهد و سلامت شما را بهبود بخشد.
ویتامین
کافی مصرف کنید. برخی تحقیقات پیشنهاد میکنند که افرادی که کمبود ویتامین
D دارند، احتمال بیشتری دارد که به بیماری آلزایمر و دیگر انواع زوال
عقل دچار شوند. شما میتوانید ویتامین D را از طریق
غذاهای خاص، مکملها و قرار گرفتن در معرض نور خورشید به دست آورید.
پیش از
توصیه به افزایش مصرف ویتامین D برای پیشگیری
از زوال عقل، مطالعهی بیشتری لازم است، اما دریافت ویتامین D کافی محض
اطمینان، ایدهی خوبی است. مصرف روزانهی مکمل ویتامین B- کمپلکس و
ویتامین C نیز ممکن است سودمند باشد.
ریسک
فاکتورهای قلبی عروقی را مدیریت کنید. فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت و شاخص
تودهی بدنی (BMI) بالا را درمان کنید. فشار خون بالا ممکن است منجر به افزایش ریسک برخی
از انواع زوال عقل شود. تحقیقات بیشتری برای تعیین این موضوع که آیا درمان فشار
خون بالا میتواند خطر ابتلا به زوال عقل را کاهش دهد، لازم است.
مشکلات دیگر
خود را درمان کنید. اگر مشکل شنوایی، افسردگی یا اضطراب دارید به پزشک مغز و اعصاب
خود مراجعه کنید تا درمان شوید.
یک رژیم
غذایی سالم داشته باشید. خوردن غذای سالم به دلایل زیادی حائز اهمیت است، اما یک
رژیم غذایی مانند رژیم غذایی مدیترانهای – که غنی از میوه، سبزیجات، غلات کامل و
اسیدهای چرب امگا 3 که معمولا در میوهها و مغزهای خاص وجود دارد، است- میتواند
وضعیت سلامتی را بهبود بخشد و ریسک ابتلا به زوال عقل را کاهش دهد. این نوع رژیم
غذایی، سلامت قلبی عروقی را نیز بهبود میدهد که این امر منجر به کاهش ریسک زوال
عقل میشود. سه بار در هفته ماهیهای چرب مانند سالمون و روزانه یک مشت مغز – بهخصوص
بادام و گردو – بخورید.
خواب باکیفیت
داشته باشید. اصول بهداشت خواب را رعایت کنید و اگر بلند خروپف میکنید یا در خواب
دچار وقفهی تنفسی یا تنگی نفس میشوید، با پزشک خود صحبت کنید.
تشخیص زوال عقل
تشخیص
زوال عقل و نوع آن میتواند چالشبرانگیز باشد. زمانی که افراد اختلال شناختی
داشته باشند و قابلیت خود را برای اجرای عملکرد روزانهی خود از جمله مصرف داروهایشان،
پرداخت قبضها و رانندگی ایمن از دست بدهند، گفته میشود که زوال عقل دارند.
برای تشخیص
علت زوال عقل، دکتر مغز و اعصاب باید الگوی از دست دادن مهارتها و عملکرد را
بفهمد و تعیین کند که فرد چه اعمالی را هنوز میتواند انجام دهد. امروزه، بیومارکرهایی
برای تشخیص دقیقتر بیماری آلزایمر در دسترس هستند.
پزشکتان،
سابقهی پزشکی و علائم شما را بررسی کرده و معاینهی فیزیکی انجام میدهد. محتمل است که پزشک از یکی از افراد نزدیک به شما نیز دربارهی
علائمتان بپرسد.
هیچ تستی
به تنهایی نمیتواند زوال عقل را تشخیص دهد، بنابراین احتمال دارد که پزشکان چندین
تست برای شناسایی مشکل انجام دهند.
